Ο αποκλεισμός σπάνια προκύπτει από μία μόνο διαφορά· αναπτύσσεται όταν διαφορετικές κατηγορίες κοινωνικής ταυτότητας αλληλεπικαλύπτονται και αξιολογούνται άνισα.
ΠΟΙΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΓΝΩΡΙΖΕΤΕ ΩΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ;
Η διαθεματικότητα (intersectionality) είναι μια έννοια που εξηγεί πώς διαφορετικές πτυχές της ταυτότητας ενός ατόμου (όπως το φύλο, η εθνοτική καταγωγή, η κοινωνική τάξη, η αναπηρία ή το μεταναστευτικό υπόβαθρο) αλληλεπιδρούν και αλληλοεπικαλύπτονται, διαμορφώνοντας τις εμπειρίες του με σύνθετους τρόπους. Δείχνει ότι οι άνθρωποι δεν επηρεάζονται από έναν μόνο παράγοντα κάθε φορά, αλλά από τις συνδυασμένες επιδράσεις πολλαπλών κοινωνικών θέσεων, οι οποίες μπορούν να δημιουργήσουν συγκεκριμένες μορφές μειονεκτήματος ή προνομίου. Η διαθεματικότητα βοηθά να κατανοήσουμε γιατί άτομα με παρόμοιο υπόβαθρο μπορεί να βιώνουν τις ίδιες καταστάσεις με διαφορετικό τρόπο, ανάλογα με το πώς διασταυρώνονται οι ταυτότητές τους.
Ορισμένες κοινωνικές ταυτότητες είναι ορατές στους άλλους, ενώ άλλα στοιχεία δεν είναι εμφανή. Στην εικόνα «Power Flower» μπορείτε να δείτε ορισμένα παραδείγματα κοινωνικών ταυτοτήτων. Η εικόνα ονομάζεται «Power Flower» επειδή μας ενθαρρύνει επίσης να αναγνωρίσουμε τις δομικές διακρίσεις και τις σχέσεις εξουσίας στην κοινωνία. Για παράδειγμα, τι θεωρείται «φυσιολογικό» και ποιοι μένουν εκτός αυτού του «φυσιολογικού».
(Εικόνα: Salleh-Hoddin, Pirih & Kiiskilä. 2021. Visuals Kiira Sirola. My Learning Diary. Tackling Discrimination. Peace Education Institute. σ. 81)
Τα εξωτερικά πέταλα αντιπροσωπεύουν τις κοινωνικές ταυτότητες που διαθέτουν περισσότερη ισχύ στις δυτικές κοινωνίες, ενώ τα εσωτερικά πέταλα εκείνες με λιγότερη ισχύ. Τα μωβ πέταλα ονομάζουν τη συγκεκριμένη κατηγορία κοινωνικής ταυτότητας. Για παράδειγμα, τα άτομα χωρίς αναπηρία είναι πιθανότερο να αντιμετωπίζουν λιγότερες διακρίσεις στην κοινωνία σε σύγκριση με τα άτομα με αναπηρία. Αυτό συνεπάγεται περισσότερες δυνατότητες και μεγαλύτερη ισχύ. Συχνά, όταν διαθέτουμε μια κοινωνική ταυτότητα που συνδέεται με προνόμια, τη θεωρούμε δεδομένη και δεν αντιλαμβανόμαστε την παρουσία της στην καθημερινότητά μας. Η πραγματικότητα, όμως, για ένα άτομο με λιγότερα προνόμια είναι πολύ διαφορετική: οι ανισότητες εκδηλώνονται με πολλούς τρόπους. Εξαιτίας αυτών των κοινωνικών ταυτοτήτων μπορεί να βιώσουμε καταπίεση και διακρίσεις τόσο σε προσωπικό όσο και σε συστημικό/δομικό επίπεδο. Ως εκπαιδευτικοί, χρειάζεται να το έχουμε αυτό υπόψη και να καταβάλλουμε κάθε δυνατή προσπάθεια για τη δημιουργία ασφαλέστερων μαθησιακών χώρων, όπου οι μαθητές θα αισθάνονται ασφαλείς και σεβαστοί ώστε να εκφράζουν την ταυτότητά τους.
Οι άνθρωποι είμαστε πολυδιάστατοι, και προσδιορίζουμε τον εαυτό μας μέσα από πολλά στοιχεία κοινωνικών ταυτοτήτων, τα οποία συνθέτουν μοναδικά «παζλ» ταυτότητας.
Ο όρος «περιθωριοποιημένος» αναφέρεται σε μια μειονεκτική θέση μέσα στην κοινωνία. Τι συμβαίνει όμως όταν ανήκουμε σε περισσότερες από μία περιθωριοποιημένες μειονότητες μέσα στην κοινότητα; Εδώ εισερχόμαστε στην έννοια της διαθεματικότητας, η οποία είναι σημαντικό να κατανοηθεί ώστε να μπορούμε να προλαμβάνουμε τον αποκλεισμό στα σχολεία μας.
Ο όρος χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά από την Kimberlé Crenshaw το 1989, καθηγήτρια Νομικής στο Πανεπιστήμιο Columbia. Η Crenshaw δημιούργησε τον όρο για να περιγράψει τις ιδιαίτερες συνθήκες που αντιμετωπίζουν οι μαύρες γυναίκες στις κοινωνίες μας: πώς οι εμπειρίες που σχετίζονται με τη φυλή και το φύλο «διασταυρώνονται» και αλληλεπικαλύπτονται, δημιουργώντας καταστάσεις διάκρισης που πρέπει να αντιμετωπίζονται λαμβάνοντας υπόψη τόσο τη «φυλή» όσο και το φύλο που αποδόθηκε κατά τη γέννηση. Σήμερα, ο όρος έχει καθιερωθεί ευρύτερα και χρησιμοποιείται γενικά για να αναδείξει τα αλληλεπικαλυπτόμενα στοιχεία των ταυτοτήτων μας. Στα σχολεία, το «διαθεματικό πλαίσιο» μπορεί να χρησιμοποιηθεί ώστε να διασφαλίζεται η συμμετοχή και η συνεκτίμηση των μαθητών που βρίσκονται στις πιο περιθωριοποιημένες θέσεις, ώστε να μην μένει κανείς πίσω.
ΠΩΣ ΜΠΟΡΕΙΤΕ ΝΑ ΤΟ ΕΞΗΓΗΣΕΤΕ ΣΤΟΥΣ ΜΑΘΗΤΕΣ;
Όλοι είμαστε μοναδικοί με τον δικό μας τρόπο. Ανήκουμε σε διαφορετικές κοινωνικές κατηγορίες και κοινωνικές ταυτότητες, και αυτό έχει πολύ συγκεκριμένες κοινωνικές συνέπειες.
Τι συμβαίνει όταν ανήκουμε σε περισσότερες από μία μειονεκτούσες κοινωνικές ομάδες μέσα στην κοινότητα; Εδώ συναντούμε την έννοια της «διαθεματικότητας», η οποία είναι σημαντικό να κατανοηθεί ώστε να μπορούμε να προλαμβάνουμε τον αποκλεισμό στα σχολεία μας. Στα σχολεία, το «διαθεματικό πλαίσιο» μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να διασφαλίζεται η συμμετοχή και η συνεκτίμηση των μαθητών που βρίσκονται στις πιο περιθωριοποιημένες θέσεις, ώστε να μην μένει κανείς πίσω.
| ΣΗΜΕΙΟ ΔΡΑΣΗΣ | Κάντε την υποστήριξη ευέλικτη: Προσφέρετε διαφορετικούς τρόπους πρόσβασης στη βοήθεια (ατομική υποστήριξη, γραπτό υλικό, οπτικά μέσα, υποστήριξη από συνομηλίκους), ώστε οι μαθητές με αλληλεπικαλυπτόμενες ανάγκες να μπορούν να επιλέγουν αυτό που λειτουργεί καλύτερα για τους ίδιους. |
|---|